مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی تحقیقات مهندسی صنایع غذایی 2645-4513 مقالات آماده انتشار 2026 05 06 Optimization parboiling of Tisa variety using response surface method بهینه سازی فرایند پاربویلینگ رقم تیسا با استفاده از روش سطح پاسخ 135441 10.22092/fooder.2026.370536.1431 FA عاصفه لطیفی هیئت علمی موسسه نحقیقات برنج کشور- معاونت مازندران پردیس رمضانی کارشناس بخش تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، موسسه تحقیقات برنج کشور، معاونت مازندران. سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، آمل – ایران. Journal Article 2025 08 27 Tisa is a high yield rice that its broken and chalky rice is more than local rice. Proper postharvest method like parboil can improve this properties. Parboil is a hydrothermal process consisting of three steps which include soaking, steaming and drying. It can improve milling properties of rice, increasing head rice yield, decreasing of chalkiness and improve of cooking property because of reduction stickiness of rice. Response surface methodology (RSM) is a mathematical method to determine the input parameter based on previous work include soaking temperature (in rang of 50 to 70 ˚C), soaking time (in rang of 4 to 8 h) and steaming time (in rang of 5 to 15 min) to have the best result. The best output are maximum HRY, whiteness and hardness and minimum chalky and blackhead. The optimization process for parboiling of Tisa were determined by design expert including soaking temperature of 61˚C, soaking time 5h and steaming time of 7 min. ارقام پرمحصول برنج سرشکستگی و درصد گچی بالاتری نسبت به ارقام بومی دارند. از اینرو با فرایندهای مناسب پس از برداشت مانند پاربویلینگ (نیم‌پزکردن) امکان بهبود این خصوصیات وجود دارد. نیم‌پزکردن فرایند آبی و حرارتی بر شلتوک قبل از عملیات تبدیل می‌باشد که شامل سه مرحله اصلی خیساندن، بخاردهی و خشک‌کردن است. این عملیات سبب بهبود خصوصیات تبدیل ازجمله افزایش راندمان برنج سالم، کاهش درصد گچی دانه و بهبود خصوصیات پخت به دلیل کاهش چسبندگی می‌شود. در روش‌های متداول نیم‌پزکردن تعیین نقطه بهینه، کار دشوار و زمان‌بری است و نیاز به آزمایشات متعددی دارد. بر اساس آزمایشات صورت گرفته قبلی و از روش سطح پاسخ برای تعیین بهینه سه پارامتر ورودی مهم شامل دمای خیساندن از 50 تا 70 درجه سلسیوس، زمان خیساندن به مدت 4 تا 8 ساعت و زمان بخاردهی به مدت 5 تا 15 دقیقه استفاده شد تا خروجی ‌های مهم شامل راندمان برنج سالم، میزان سفیدی و سختی بیشترین و درصد گچی و سرسوختگی کمترین باشد. به طور کلی در اثر فرایند پاربویلینگ، راندمان برنج سالم، سختی دانه خام و سرسوختگی بیشتر و سفیدی دانه و میزان گچی کمتر شده بود. بر این اساس شرایط بهینه نیم‌پزکردن برای رقم پرمحصول تیسا دمای خیساندن 61 درجه سلسیوس به مدت 5 ساعت و زمان بخاردهی7 دقیقه تعیین شد.